Hoge melkprijs compenseerde kostenstijging op bedrijven, maar zorgen over 2026

Het jaar 2024 was voor de melkveehouderij economisch gezien een beter jaar dan 2023. De melkprijs nam gedurende het jaar gestaag toe en kwam gemiddeld duidelijk hoger uit dan een jaar eerder. Tegelijkertijd bleven de kosten stijgen. Hoewel de melkprijs zich sinds 2022 op een hoger niveau lijkt te bewegen, is eind 2025 een dalende trend ingezet. De verwachting voor in ieder geval het eerste deel van 2026 zijn niet erg rooskleurig.

Ook voor de Koeien & Kansen-bedrijven was het inkomen in 2024 beter dan in 2023. Deze ondernemers besteden in hun management bovengemiddeld veel aandacht aan thema’s als stikstof, broeikasgassen en biodiversiteit. Het streven naar efficiëntie en het beperken van verliezen betekent vaak ook focus op kostenbesparing. Dat resulteerde in 2024 in een gemiddeld inkomen uit het bedrijf dat €3,96 per 100 kg melk hoger lag dan het Nederlands gemiddelde.

Hoewel het inkomen gemiddeld prima was, geven de deelnemende Koeien & Kansen-bedrijven wel een duidelijke winstwaarschuwing voor de komende periode. De kosten zijn structureel gestegen en deze trend zet door. Zo zullen in 2026 de mestafzetkosten toenemen door de volledige afschaffing van derogatie. In combinatie met een dalende melkprijs kan dit forse gevolgen hebben voor het inkomen.

Groter en intensiever dan gemiddeld

De Koeien & Kansen-bedrijven zijn gemiddeld groter en intensiever dan het gemiddelde Nederlandse melkveebedrijf op basis van cijfers uit het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research. De gemiddelde melkleverantie ligt met ruim 1,3 miljoen kilo circa 250.000 kg hoger dan het Nederlands gemiddelde. De intensiteit is met ongeveer21.000 kilogram melk per hectare voedergewas ruim 4.000 kg hoger dan op het gemiddelde bedrijf. In 2023 waren de verschillen kleiner.

Hoger saldo

Uit de analyse van de boekhoudingen blijkt dat de Koeien & Kansen-bedrijven in 2024 gemiddeld een saldo uit de melkveehouderij realiseerden van €34.77 per 100 kg melk. Dat is ruim €1,25 per 100 kg melk hoger dan het gemiddelde van Nederlandse melkveebedrijven. De opbrengsten uit de rundveehouderij waren vergelijkbaar, maar de variabele kosten lagen lager (-1,27 euro per 100 kg melk). Met name de kosten voor veevoer waren gemiddeld lager.

Veel aandacht voor efficiëntie en daarmee het voorkomen van verliezen leidt vertaalt zich duidelijk in lagere voerkosten. Verder lagen de kosten voor meststoffen op Koeien & Kansen-bedrijven net iets lager.

Hoger inkomen uit het bedrijf

Bij de vaste kosten scoorden de Koeien & Kansen-bedrijven beter dan het Nederlands gemiddelde. Deze kosten lagen op 0,63 euro per 100 kg melk lager. De betaalde rente was eveneens iets lager, terwijl die in voorgaande jaren juist hoger lagen dan gemiddeld.

De Koeien & Kansen-bedrijven realiseren ook ruim 2 euro per 100 kg melk meer overige opbrengsten (anders dan melk en omzet & aanwas). De grootste bijdrage hieraan kwam van een grotere toename van de ruwvoervoorraad. Daarnaast waren er meer opbrengsten uit verhuur van grond, uitgevoerd werk voor derden en subsidies. Deze subsidies hebben overigens deels een incidenteel karakter.

Uiteindelijk was het inkomen uit het bedrijf gemiddeld 3,96 euro per 100 kg melk hoger dan het Nederlands gemiddelde.

De variatie tussen de Koeien & Kansen-bedrijven is echter groot, net als bij de totale groep Nederlandse melkveebedrijven. Er zijn bedrijven die zeer goed hebben verdiend, maar ook bedrijven die slechts €40.000 overhielden voor privé, belasting en vervangingsinvesteringen.

Milieusturing in 2024 nog niet strijdig met economie

De Koeien & Kansen-bedrijven sturen op projectdoelen voor verschillende milieuthema’s, zoals ammoniakemissie, broeikasgasemissies (waaronder methaan), eiwit van eigen land, RE-gehalte van het rantsoen en het stikstofbodemoverschot. Niet alle ambitieuze doelen worden al door iedereen gehaald. Het blijkt lastig om op alle doelen tegelijk goed te scoren.

Wel blijkt dat sturen op verschillende van deze doelen leidt tot een hogere efficiëntie. Omdat er minder hoeft te worden aangekocht wanneer de verliezen worden beperkt, ervaren de K&K-deelnemers dat aandacht voor deze thema’s kan samengaan met een beter economisch resultaat. Maar een winstwaarschuwing is op zijn plaats. Niet alle doelen zijn haalbaar zonder extra kosten. Dat geldt met name voor methaanreductie, maar ook voor ammoniak. Bovendien blijven de kosten gestaag stijgen, “als een stille sluipmoordenaar”. Een hoge melkprijs blijft daarom essentieel, zo geven de Koeien & Kansen-boeren aan.