N-bodemoverschot en NR een veelbelovend duo

Sinds de start van Koeien & Kansen in 1998, en al eerder bij het ontwerp van De Marke in 1992, wordt het N-bodemoverschot gebruikt als indicator waarmee veehouders kunnen sturen op waterkwaliteit. Sinds enkele jaren is er ook meer aandacht voor de hoeveelheid minerale stikstof in de bodem: het N-residu (NR). Deze twee indicatoren vullen elkaar goed aan en sluiten aan bij twee strategieën om nutriëntenemissies naar (grond)water te beperken. Dat betekent: pomp niet meer stikstof door je bedrijfsonderdelen dan nodig is, en spoor specifieke verliesplekken op en pak die aan.

Verschillen tussen het N bodemoverschot en NR

Het stikstofbodemoverschot is het verschil tussen van de aanvoer van stikstof naar het land (vooral via bemesting) en de afvoer van het land via de gewasonttrekking, berekend over een jaar.  Het stikstofbodemoverschot omvat zowel minerale als organische stikstof en geeft geen informatie over het moment, de diepte in de bodem of de chemische verbindingsvorm waarin de stikstof aanwezig is. Een deel van het overschot kan als organische stikstof in de bodem worden vastgelegd en later alsnog beschikbaar komen voor het gewas. Het is daarom niet zo verrassend dat er geen één-op-één relatie tussen het N-bodemoverschot en de nitraatconcentratie in het grondwater. Er zijn nu eenmaal verschillende omgevingsfactoren die invloed hebben op het lot van het stikstof bodemoverschot. 

Het N-bodemoverschot wordt berekend in de KringloopWijzer. Het is een gemiddelde voor het volledige bedrijfsareaal, waarbij hooguit onderscheid wordt gemaakt tussen de hoofdgewassen gras en mais.

 NR is de hoeveelheid minerale stikstof (nitraat en ammonium) die tussen half oktober en december wordt gemeten in de bodemlaag van 0 tot 90 cm op minerale gronden. Het geeft een perceelspecifieke indicatie van het risico op nitraatuitspoeling naar het grondwater. Net als bij het N-bodemoverschot, geven ook NR-waarden in veldmetingen geen één-op-één relatie met de nitraatconcentratie in grondwater. Wel mag verwacht worden dat deze relatie met meer en beter opgezette meetcampagnes wel aangetoond kan worden. 

Anders dan het N-bodemoverschot volg NR volgt niet uit de KringloopWijzer. Het moet jaarlijks door middel van bodemmonsters worden bepaald. Voor een goed beeld van het hele bedrijf is bemonstering van alle percelen nodig. 

Twee strategieën, twee indicatoren

Juist doordat de indicatoren van elkaar verschillen, vullen ze elkaar goed aan. Samen bieden ze inzicht in twee belangrijke strategieën om aan waterkwaliteit te werken, namelijk door niet te veel stikstof door het bedrijf te laten circuleren en specifieke verliesplekken opstoren van aanpakken (Figuur 1)

Als jaarlijks te veel aangevoerde N in de bodem achterblijft, neemt de hoeveelheid N in de bodem langzaam maar zeker toe. Daarmee groeit ook het risico op uitspoeling. Dit is te vergelijken met een te hard opgepompte band, waarin de kleinste gaatjes open gaan staan. Sturen op het N bodemoverschot is daarom zinvol. 

Maar ook bij lagere N-bodemoverschotten kunnen er nog risico’s zijn, bijvoorbeeld bij greppels die direct op oppervlaktewater afwateren, zwarte braak, een zwak ontwikkeld vanggewas, intensief beweide percelen of mais na gras. Het zijn allemaal potentiële lekplekken. Omdat NR perceelspecifiek is, kan het veel van deze plekken aanwijzen en gebruikt worden om te evalueren of maatregelen effect hebben. Zo vormen N-bodemoverschot en NR samen een krachtig duo.

Figuur 1: Twee strategieën voor verlagen verliezen naar (grond)water.

Ruimte voor verschillende maatregelen

Een prettige bijkomstigheid van het N-bodemoverschot en NR is dat beide indicatoren reageren op alle effectieve maatregelen die een ondernemer toepast.  Een maatregel hoeft niet eerst als knop in (landelijke) rekensystemen erkend en opgenomen te zijn voordat je er mee aan de slag kunt.  Dat kan een sterk punt zijn. Ondernemers kunnen immers zelf mogelijkheden in petto hebben om het N-bodemoverschot of NR te verlagen die nog niet in breder toepasbare rekensystemen zijn opgenomen. Het resultaat van deze acties blijkt dan vanzelf uit het N- bodemoverschot en NR. Dat wil niet zeggen dat alles vanzelf gaat. is. In de veehouderij is de ervaring met sturen op NR nog beperkt. Daar moet nog veel ervaring mee opgedaan worden en dat kost tijd.  

Contactpersoon:

Vorige

Volgende