Goed management op scheurgrond is noodzaak

Bij de omzetting van grasland naar bouwland is er een risico dat er stikstof verloren gaat in een teeltsysteem. Het volggewas kan dan niet alle stikstof opnemen die vrijkomt uit de ondergewerkte graszode. Dit is ongewenst vanwege het risico op verhoging van het nitraatgehalte in het oppervlakte- en grondwater. Voor de teler gaat er stikstof verloren die gecompenseerd moet worden met kunstmest die bij de huidige gebruiksnormen maar gering beschikbaar is. Uit een analyse van de resultaten van Koeien & Kansen-bedrijf Agro-innovatiecentrum De Marke blijkt dat ondanks aangepast management er bij de teelt van mais op scheurgrond meer stikstof verloren gaat dan bij de teelt van tweede en derde jaar mais.

Verloop stikstofmineralisatie

Op De Marke wordt een periode van drie jaar gras gevolgd door een periode van drie jaar bouwland. Hierbij is het eerste jaar van de bouwlandfase altijd mais. Tijdens de grasland periode wordt er een zode gevormd waarin veel stikstof wordt vastgelegd. Na het kapot maken van de zode komt de mineralisatie op gang. In figuur 1 staat het verloop van de mineralisatie. Het komt geleidelijk aan op gang en de piek ligt tussen de vijf en tien weken.

Om de stikstof die vrijkomt bij de mineralisatie zo goed mogelijk te benutten, moet de zode enkele weken voor het zaaien van de mais worden kapotgemaakt. Dan komt de meeste stikstof vrij op het moment dat de mais het hard nodig heeft en wordt voorkomen dat er nog veel stikstof mineraliseert aan het einde van het groeiseizoen wanneer de mais geen stikstof opneemt. Dit betekent dat wanneer de bodemomstandigheden geschikt zijn de zode in maart kapotgemaakt moet worden.

Meting stikstofresidu

Op De Marke wordt sinds 2023 na de oogst van de mais de hoeveelheid stikstofresidu (NR) in de bovenste 90 cm van de bodem gemeten. Met een mechanische boor wordt op meerdere plekken in het perceel een grondmonster genomen en daarin wordt de hoeveelheid nitraatstikstof en ammoniumstikstof bepaald en omgerekend naar hoeveelheid stikstof per hectare. Dit noemen we het stikstofresidu en het is de stikstof die gemakkelijk kan uitspoelen (Nmin). Het NR is een maat voor de hoeveelheid stikstof die door het gewas niet is benut en achterblijft in de bodem. Het gaat om niet benutte stikstof die met meststoffen is gegeven, maar ook om stikstof die door mineralisatie is vrijgekomen en niet is benut.

Uit figuur 2 blijkt dat in elk jaar de hoeveelheid NR op de percelen die gescheurd zijn hoger is dan op de percelen waar voor het tweede of derde jaar mais wordt geteeld, behalve in 2024. Gemiddeld over alle jaren is op scheurgrond 54 kg Nmin per hectare gemeten en op tweede en derde jaar mais 42 kg. In 2024 en 2025 was de hoeveelheid NR duidelijk lager dan in de jaren 2023 en 2026. Opvallend is dat in het droge jaar 2026 de hoeveelheid NR hoog is. De gewasopbrengst en daarmee ook de stikstofonttrekking is in dat jaar het laagst van alle vier meetjaren.

Management na het scheuren

Op De Marke worden een aantal maatregelen genomen om te voorkomen dat er bij het scheuren van grasland stikstof verloren gaat.

1. De eerste maatregel is het op tijd mechanisch kapot maken van de zode. Als de bodemomstandigheden goed zijn, wordt dat half maart gedaan.
2. De mais op scheurgrond krijgt geen dierlijke mest. Wel 20 kg N per hectare kunstmest in de rij en een kalium bemesting. De kaliumbemesting is voor mais belangrijk en noodzakelijk wanneer er met dierlijke mest geen kalium wordt gegeven.
3. De laatste maatregel is onderzaai van een vanggewas. Een onderzaai heeft een voorsprong ten opzichte van nazaai van een vanggewas en kan daardoor eerder beginnen met het opnemen van de reststikstof in de bodem zonder dat het een concurrent wordt van de mais. Vooral Italiaans raaigras heeft die eigenschappen.